Over cultuur, liefde en de kracht om door te gaan
Mantelzorg ziet er in elke familie anders uit. Maar wie er middenin zit, herkent vaak dezelfde vragen en gevoelens: hoe verdeel je je tijd, hoe houd je het vol, en hoe zorg je dat je naast mantelzorger ook nog gewoon mens bent? In een open gesprek vertellen drie Culemborgse mantelzorgers – Elisabeth, Anneke en Karima – hoe zij dat doen. Hun culturele achtergronden verschillen, maar de liefde voor hun naasten brengt hen opvallend dicht bij elkaar.
Tekst en foto’s: Milou Oomens
Maak kennis met…
Anneke (78) woont al 55 jaar in Culemborg en zorgt voor haar man. Na drie hartstilstanden en geheugenproblemen heeft hij veel ondersteuning nodig. “Hij kleedt zichzelf aan en doucht,” vertelt ze, “en ik probeer hem zoveel mogelijk zelf te laten doen, ook koken, maar dat gaat niet altijd goed.” Verder doet ze de administratie en regelt alles. “Zo vertel je wat, en zo is hij het kwijt. Hij vergeet zijn pincode, medicatie… Het kost veel energie. Bovendien is hij aanwezig, heel de dag door. Soms voelt het alsof ik een groot klein kind verzorg.”
Elisabeth (75) werd geboren op Sumatra en kwam als kind in Nederland terecht. Ze groeide op in de Molukse gemeenschap, eerst in kamp Vught en later in Culemborg. Ze zorgt voor haar man, die vasculaire dementie en andere medische problemen heeft. “Ik heb twee keer de ambulance moeten bellen en ik moest als mantelzorger tijdens de opname in het ziekenhuis bij hem blijven. Hij heeft een staaroperatie gehad, longontsteking… het was veel. Maar ondanks alles zit hij vol humor. Dat helpt.” Voor haar is zorgen vanzelfsprekend: “Dat heb ik van huis uit meegekregen. Je doet het samen, tot de dood ons scheidt.”
Karima (46) is de oudste dochter uit een Marokkaans gezin en zorgt samen met haar broers en zussen voor beide ouders. “In onze cultuur ben je als oudste dochter eigenlijk altijd mantelzorger,” zegt ze. Zowel haar vader als moeder heeft ernstige gezondheidsproblemen. “Ze zijn geheel afhankelijk van ons. We verlenen 24-uurs zorg. We draaien roosters, kopen via een pgb zorg in, iedereen helpt op zijn vrije dagen. Ik regel daarnaast veel: afspraken, zorgapps, administratie, contact met artsen. Het is zwaar naast mijn werk en gezin. Maar onze ouders hebben altijd voor ons gezorgd, dus nu doen wij dat voor hen.”
Cultuur: verschillend, maar toch dichtbij
Hoewel hun verhalen verschillen, horen de vrouwen veel herkenning bij elkaar.
Karima vertelt hoe vanzelfsprekend het in haar familie is dat kinderen de zorg dragen: “Dat zit in ons geloof en in onze opvoeding. Het is geen vraag wie móét zorgen, maar wie mág zorgen.” Elisabeth knikt: “Dat herken ik. In de Molukse cultuur helpt iedereen. Het is groepscultuur: je staat klaar voor elkaar.” Anneke ziet dat het in Nederlandse gezinnen soms anders loopt. “Hier is iedereen vaak op zichzelf. Kinderen wonen verder weg, hebben het druk. Maar dat betekent niet dat mensen niet willen helpen. Ook buren, vrienden, ze staan voor me klaar als ik het vraag.”
Er zijn verschillen, maar de overeenkomsten zijn misschien nog groter: het gevoel van verantwoordelijkheid, het willen volhouden en de liefde die onder alles ligt.
Zorgen organiseren: ieder op z’n eigen manier
Hoe ze de zorg regelen verschilt per gezin en per cultuur.
Bij Elisabeth komt twee keer per dag thuiszorg. Haar man gaat naar de dagbesteding, iets waar ze eerst tegenop zag: “Hoe zou hij omgaan met een Nederlandse instelling? Maar hij vindt het hartstikke leuk.” Zolang hij goed van geest is, is een verpleeghuis niet bespreekbaar. “Hij hoort bij mij,” vindt ze. Ze merkt dat loslaten lastig blijft. “Ik deed altijd alles zelf. Tot ik 10 kilo was afgevallen. Toen zei de dokter dat ik dingen moest gaan uitbesteden.” Haar kinderen, vriendinnen, de kerk en buren helpen waar ze kunnen.
Bij Anneke gaat de zorg stap voor stap en vaak in kleine momenten. Ze probeert vooral te kijken wat haar man nodig heeft op een dag. “Soms ga ik met hem kaarten, gewoon om hem even bezig te houden,” vertelt ze. Ze merkt dat het steeds puzzelen is: wat kan hij nog zelf, waarbij heeft hij hulp nodig? Af en toe komen haar kinderen om te helpen poetsen of voor klusjes in huis. Veel doet ze nog altijd zelf. “Het hoort erbij, denk ik dan. Je groeit erin mee.”
Bij Karima is de zorg het meest intensief. Elke dag is er iemand bij haar ouders. “Zonder pgb en ingehuurde zorg kunnen we dit niet volhouden. Iedereen heeft werk en een gezin; het Marokkaanse leven van vroeger, waar je met z’n allen bij elkaar woonde, bestaat niet meer. We leveren er allemaal iets voor in, maar we regelen het samen en we willen het samen. We weten waar we het voor doen”
En hoe zorg je voor jezelf?
Voor mantelzorgers is dat vaak de moeilijkste vraag.
Elisabeth startte vorig jaar een zoektocht naar balans. Nu sport ze elke week met senioren en wandelt met de Molukse wandelgroep. “Dat uurtje weg, bewegen, even koffie drinken, dat helpt me het vol te houden.”
Anneke herkent dat. “Ik liep tegen de muur aan. Ik was altijd thuis en mijn man erg aanwezig. Toen ben ik naar een wandelgroep gegaan. Hij zei meteen: ‘Dat is niks voor jou.’ Maar ik ben tóch gegaan. Nu schilder ik ook in buurtcentrum Bolderburen en ik doe aan wandelhockey. Ik plan het in de momenten dat hij op bed ligt of sport.”
Karima zucht zachtjes. “Tijd voor mezelf… bijna niet. Ik ben nog zoekende. Soms is een kopje koffie al even een adempauze. Het inkopen van zorg, een keer oppas voor de kinderen, dat geeft me een beetje lucht. Dat is het nu.”
De mooie kanten van zorgen
Ondanks de zwaarte, zijn er ook momenten die het de moeite waard maken.
Elisabeth straalt als ze erover vertelt: “We zijn 54 jaar samen en genieten nog steeds van de kleine, onverwachte dingen. Ik doe het met liefde.” Karima voelt vooral dankbaarheid. “De glimlach van mijn ouders als ik binnenkom… dat is alles. Ik heb nog nooit zoveel geknuffeld met mijn ouders als nu. In deze maatschappij gaat alles altijd maar door, dit is het moment om even stil te staan. Het maakt me bewust van wat belangrijk is.”
Anneke kijkt anders naar haar dagelijks leven. “Hij slaapt soms wel 16 uur per dag. Vroeger fietsten we veel. Als ik dat nu voorstel kijkt hij naar buiten en zegt: het waait. Dan blijft hij binnen. Soms doen we een kaartspelletje, maar dat doe ik echt alleen voor hem. Dan is hij even bezig.”
Heb jij ook zorg voor iemand? Je staat er niet alleen voor
Mantelzorg is waardevol, maar kan zwaar zijn. Bij ElkWelzijn luisteren we mee, denken we mee en zoeken we samen naar oplossingen die bij jouw situatie passen.
Wil je met iemand praten of heb je vragen?
Mail naar een van de mantelzorgondersteuners van ElkWelzijn, bel 0345-51 52 27 of loop even binnen bij ons.
Samen zorgen we voor elkaar.
